بازار دارایی های فکری در فرابورس راه اندازی شد تا زمینه فروش ایده‌ها و نوآوری‌ها فراهم شده باشد. در این بازار امکان فروش ایده های خلاقانه برای انجام یک فعالیت اقتصادی و اختراعات به وجود آمده است. بازار دارایی های فکری جایی است که شما ایده‌ها، اختراعات، اندیشه‌ها وافکارتان را برای فروش ارائه می‌کنید و خریدارانی که به‌ این ایده نیاز دارند، آن رادر یک فضای رقابتی به بهترین قیمت ممکن خریداری می کنند.

به این ترتیب ضمن تامین منابع مالی لازم برای تجاری‌سازی و عملیاتی‌کردن اختراعات و طرح‌ها، زمینه ورود این طرح ها واختراعات به بخش صنعت به منظور رفع نیاز صنایع فراهم می شود . به این ترتیب هرچه‌ ایده یا اختراع عرضه شده در فرابورس جذاب‌تر وکار بردی تر باشد متقاضیان بیشتری نیز در بورس ایده خواهد داشت.

طرح راه اندازی بازار دارایی های فکری به منظور تنوع‌بخشی به ابزارهای مالی جدید و ارزش گذاری دارایی های فکری، به‌عنوان یکی از بازارهای نوین مالی از سال 1391 شکل گرفت . به دنبال بررسی ابعاد مختلف این طرح، مقررات مبتنی براین بازار در اواخر سال 1392 تدوین شد وبه این ترتیب مقررات بازار دارایی‌های فکری رسما فعالیت خود را با انعقاد تفاهم‌نامه میان سازمان بورس و اوراق بهادار کشور و پارک علم و فناوری پردیس و ذیل شرکت فرابورس ایران، در بازار سوم فرابورس آغاز کرد و اولین معامله در این بازار در خرداد سال 1393 صورت گرفت.

زمانی که بازاردارایی های فکری یا بورس ایده باهدف عرضه اختراعات و ایده های نوآورانه در سال93و با انجام اولین معامله درفرابورس راه اندازی شد به نظر می رسید با این اقدام امکانی برای مبتکران فراهم خواهد شد تادر فضایی شفاف و رقابتی، اختراعات و دارایی های فکری خود را با قیمت مناسب دراختیارسرمایه‌گذاران قرار دهند. به این ترتیب یکی از حلقه های موثر برای برقراری ارتباط بین صنعت ودانشگاه ایجاد خواهد شد .اما اکنون با گذشت بیش از2 سال از راه اندازی بورس ایده، این بازار خالی از رونق است؛به طوری که هم اکنون از مجموع 138اختراع عرضه شده درفرابورس معامله اختراعات در این بازار به کندی انجام می شودو طی این مدت تنها 5 اختراع به فروش رفته است .

دلایل ناکامی معاملات میان سرمایه‌گذاران و مخترعان دربورس ایده
سید مهدی علم الهدی، معاون پذیرش و ناشران شرکت فرابورس ایران نیز با انتقاد از گردش مالی بازار دارایی های فکری گفت : از زمان راه اندازی بازار دارایی های فکری با وجود آن که انتظار می رفت این بازارگردش مالی مطلوبی داشته باشد؛اما پس از گذشت بیش از 2 سال از ایجاد چنین ساختاری، این اتفاق نیفتادو با وجودتلاش‌های انجام شده برای افزایش ارتباط میان صاحبان سرمایه و مخترعان، معاملات این 2گروه به سرانجام نرسید.

وی افزود:زمانی که بازار دارایی های فکری ایجاد شدتصور براین بودکه سرانجام فضایی ایجاد شده است که دارایی های فکری ارزش گذاری خواهد شد ومخترعان می توانند اختراعات خود را در این فضا به فروش برسانند، در حالی که اکنون از مجموع اختراعات عرضه شده درفرابورس تنها 5 فقره آن به معامله انجامیده که به طور میانگین سالی فقط 2 اختراع وایده معامله شده است. در بورس سرعت خیلی بالاست و چنین آمار فروشی به هیچ وجه مطلوب نیست.

معاون پذیرش و ناشران شرکت فرابورس ایران افزود: البته در این میان باید این نکته را نیز درنظر داشت که برخی از اختراعات عرضه شده دراین بازاراساسا ارزش تجاری سازی ندارند، با این حال تعداد اختراعاتی هم که دارای ارزش تجاری سازی هستند کم نیست اما متاسفانه استقبالی از این بازارصورت نمی گیرد. به همین دلیل باید ریشه یابی کنیم که چرا این بازار نتیجه دلخواه ما را نداشته است.

نبود زبان مشترک بین مخترعان و سرمایه گذاران

علم الهدی، مهم ترین عامل در تجاری سازی نشدن ایده ها و تبدیل طرح های مخترعان به محصول را نبود زبان مشترک بین مخترعان و سرمایه گذاران دانست و تصریح کرد: در واقع نبود ادبیات مشترک بین فعالان بزرگ سرمایه و مخترعان می تواند دلیلی برای به تحقق نرسیدن نتیجه یک طرح تحقیقاتی باشد. مخترعان اغلب با دیدگاه علمی خود صحبت می کنند و از سوی دیگر، فعالان و سرمایه گذاران گرایش مالی دارند.
به گفته وی،همچنین برخی طرح های تحقیقاتی برای ورود به بازار آماده نیستند به همین دلیل مورد توجه سرمایه گذاران قرار نمی گیرند بنابراین باید راهکارهای مختلفی را برای رفع این معضل دنبال کرد که به نظر می رسد برگزاری جشنواره های مختلف می تواند تا حدودی این مشکل را برطرف کند زیرا طرح ها به سرمایه گذاران همان حوزه معرفی می شوند.همچنین راه اندازی نهادهای مالی تخصصی و صندوق های سرمایه گذاری جسورانه می تواند بیشتر طرح های تحقیقاتی را به مرحله عملیاتی نزدیک کند.

لزوم تسهیل فرآ یند عرضه اختراعات در فرابورس

علم الهدی در پاسخ به این موضوع که به نظر می رسد روند طولانی وپیچیدگی فرآیند عرضه اختراعات در فرابورس از جمله موارد دیگری باشد که معاملات بازار دارایی های فکری را باکندی همراه کرده است ،گفت: بله ما هم قبول داریم وبه نظر می رسد این فرآیند تا حدودی پیچیده وطولانی است. براین اساس درصددیم این فرآیند را تسهیل کنیم .

وی ادامه داد: به طور معمول هر طرحی در ابتدای اجرا نقایص وایراد هایی دارد که به تدریج باید آن ها را برطرف کرد.درباره بورس ایده نیزاز ابتدای راه اندازی این بازار ما به دنبال این بودیم که نقایص را شناسایی وبرطرف کنیم . اکنون نیز بخشی از این نقایص مانند مراحل ثبت و... قابل برطرف شدن است وبرخی هم مانند نقل وانتقالات که نیازمند طی مراحل تشریفات است و اساسا به قوه قضاییه مربوط می شود، از طرف ما قابل انجام نیست.

وی با بیان این که دستور العمل تسریع در روند معاملات بورس ایده در دست طراحی است، گفت : مهم ترین بندی که در این دستور العمل پیش بینی شده ، ایجاد واسطه های نوآوری در بورس ایده است که تا پیش از این در بازار دارایی های فکری وجود نداشت . این واسطه ها نقش مهمی در جریان فروش ایده واختراعات خواهند داشت ووظیفه آن ها این است که خریداران اصلی را به این سیستم معرفی کنند و در این صورت کسانی معرفی شوند که بدانند این بازار خریدار دارد .

وی یکی از اقدامات مهم برای رونق بازار دارایی های فکری را راه اندازی صندوق های جسورانه ( صندوق های vc ) اعلام کرد و افزود : با توجه به استقبال نکردن سرمایه گذاران از بازار دارایی های فکری وخرید اختراع وایده، یکی از اقدامات مهمی که برای رفع این خلا انجام شد ،راه اندازی صندوق های جسورانه بود که این صندوق ها با مجوزبورس فعالیت می کنند .

وی ادامه داد : به منظور افزایش گردش مالی این بازار اقدام به ایجاد نهادهای مالی تخصصی کردیم که با ابزارهای مالی اعطا شده از سوی سازمان بورس به ما، زمینه برای فعالیت بیشتر این صندوق‌ها ایجاد شد؛ به گونه‌ای که موافقت اصولی تاسیس 5 صندوق جسورانه صادر شده است و اکنون این صندوق ها راه اندازی شده اند.

معاون پذیرش و ناشران شرکت فرابورس ایران با بیان این که فعالیت های جسورانه از 20 سال گذشته در کشور ایجاد شده بود، خاطرنشان کرد: این فعالیت ها توسط نهاد هایی صورت می گرفت که ساختار حقوقی شان به طور عمده در قالب شرکت سهامی بود و در قالب صندوق و براساس اساسنامه نبوده است بنابراین با راه اندازی این صندوق ها امیدواریم بتوانیم مانند آن چه در دنیا وجود دارد و صندوق هایی از این قبیل به صورت تشکل های بسیار حرفه ای و با گردش بالا فعالیت می کنند روند خریدو فروش، معاملات وتجاری سازی این ایده ها را رونق ببخشیم .

وی تصریح کرد : البته باایجاد صندوق های جسورانه عرضه اختراعات در بورس مطابق روال سابق انجام خواهد شد اما به جای آن که این اختراعات روزها در انتظار خریدار باشند ،به صندوق های جسورانه معرفی می شوند .
وی تاکید کرد: سرمایه ثبتی این صندوق‌ها 10 تا 500 میلیارد تومان است و امیدواریم فعالان این حوزه بتوانند از تسهیلات این صندوق بهره‌مند شوند.

دکتر احمدی، معاون پژوهش وفناوری وزارت علوم نیز با آسیب شناسی دلایل رونق پایین معاملات در بورس ایده گفت : بورس ایده می تواند الگوی موفقی باشد اما مشکل عمده ای که هم اکنون در کشور ما وجود دارد و می توان آن را به عنوان یکی از عوامل مهم در کندی روند معاملات در بورس ایده به شمار آورد ، بحث مالکیت فکری است .معاون پژوهش وفناوری وزارت علوم تاکید کرد : بورس ایده زمانی موفق خواهد بود که حق مالکیت فکری به عنوان یک قانون قوی در کل کشور به رسمیت شناخته شود در حالی که اکنون بحث پتنت (Patnet) وفروش مالکیت فکری در ایران در جایگاه واقعی خود نیست و دلیل آن هم این است که ما صنعتی نداریم که بخواهد برای لیسانس خرج و سرمایه گذاری کند، در حالی که به اعتقادمن، ما در این حوزه یک ظرفیت انفجاری داریم . وی ادامه داد : وقتی قرار است لیسانس یک کالاو اختراعی را بفروشیم، این بدان معنا ست که علاوه بر بازار های داخلی و منطقه ای، بازارهای بین المللی را نیز باید مد نظر داشته باشیم و این موضوع اتفاق نخواهد افتاد مگر این که ما مهم ترین رکن و مهم ترین زیرساخت مورد نیاز برای این موضوع یعنی حق مالکیت فکری را در کشور اجرا کنیم.

البته یکی از اقدامات مهمی که در این زمینه انجام شده بحث توجه جدی به حقوق مالکیت فکری دربرنامه ششم است که در صورت تصویب نهایی می تواند خلاء های بسیاری را در این حوزه برطرف کند .
وی خاطر نشان کرد : در شرایط کنونی توسعه کشوردر گروی آن است که به سمت دارایی های نامشهود برویم کاری که دنیا برای آن سرمایه گذاری می کند به طوری که در کشورهای اروپایی بیش از 85درصد سرمایه گذاری ها بر دارایی های نامشهود متمرکز شده است در حالی که در ایران این موضوع هنوز جزو سیاست های تجاری واقتصادی ما نیست.
وی تصریح کرد : امید واریم با این هدف گذاری که در زمینه بازار دارایی های فکری انجام شده است و به موازات آن تصویب قانون مالکیت فکری، روز به روز بیشتر شاهد ثروت آفرینی از دارایی های نامشهود باشیم .



با توجه به اینکه مالکیت معنوی رکن اصلی فروش ایده ها در بورس ایده است آیا میتوان آنرا نمونه ای کاربردی از نوآوری باز دانست؟
آیا یکی از دلایل شکست این طرح عدم امکان دسترسی آزاد به ایده ها نیست؟
آیا میتوان به ایده هم شبیه یک کالا و محصول نهایی نگاه کرد و آنرا در فضای بسته بورس ایده به فروش رساند؟